Ngủ đủ giấc nhưng vẫn uể oải khi thức dậy là tình trạng phổ biến đầu năm mới: nhiều người ngủ đủ 7–8 tiếng nhưng sáng dậy vẫn mệt mỏi, đầu óc mơ màng. Các chuyên gia chỉ ra hiện tượng “quán tính giấc ngủ” và nhiều yếu tố tiềm ẩn khác.

Năm mới đã sang, nhưng không ít người lại rơi vào nghịch lý “ngủ đủ mà vẫn thiếu”. Đồng hồ báo đã hoàn thành 8 tiếng nghỉ ngơi; song cơ thể vẫn nặng nề, tinh thần trì trệ, khó tập trung suốt buổi sáng. Theo tiến sĩ Lindsay Browning – chuyên gia tâm lý thần kinh tại Đại học Oxford ; cảm giác uể oải này không đơn thuần do lười vận động hay thiếu cà phê; mà bắt nguồn từ những rối loạn sinh học tinh vi trong giấc ngủ.

Tiến sĩ Browning gọi trạng thái lờ đờ, choáng váng sau khi thức dậy là “quán tính giấc ngủ” (sleep inertia). Đây là khoảng thời gian não bộ chưa kịp chuyển hoàn toàn từ chế độ nghỉ ngơi sang trạng thái tỉnh táo. Thông thường, quán tính giấc ngủ chỉ kéo dài vài phút. Tuy nhiên, nếu cảm giác này kéo dài quá 20 phút; đó có thể là dấu hiệu cảnh báo cơ thể đang gặp vấn đề.

Ngủ đủ giấc nhưng vẫn uể oải do báo thức cắt ngang giấc sâu

Trong một đêm, cơ thể con người trải qua nhiều chu kỳ ngủ; mỗi chu kỳ kéo dài khoảng 90 phút, bao gồm ngủ nông, ngủ sâu và giấc ngủ mơ (REM). Khi thức dậy tự nhiên, não bộ sẽ dần thoát khỏi giấc ngủ sâu; giúp cơ thể tỉnh táo một cách nhẹ nhàng.

Ngược lại, nếu tiếng chuông báo thức vang lên đúng lúc bạn đang ở giai đoạn ngủ sâu; não bộ bị đánh thức đột ngột. Sự “đứt gãy” này khiến quán tính giấc ngủ trở nên nghiêm trọng hơn; làm bạn cảm thấy choáng váng, chậm chạp và mất hàng chục phút để lấy lại sự tỉnh táo. Tiến sĩ Browning ví trạng thái này như một chuyến tàu đang chạy hết tốc lực nhưng bị buộc dừng khẩn cấp , toàn bộ hệ thống cần thời gian để ổn định trở lại.

Ngủ đủ giấc nhưng vẫn uể oải vì thiếu ánh sáng và SAD

Ánh sáng ban ngày đóng vai trò then chốt trong việc điều hòa nhịp sinh học. Đây là “kẻ thù tự nhiên” của melatonin – hormone gây buồn ngủ. Vào mùa đông hoặc những ngày ít nắng, nhiều người thức dậy khi trời còn tối; sau đó làm việc trong phòng kín, đặc biệt là khi làm việc tại nhà.

Thiếu ánh sáng mặt trời khiến melatonin không bị ức chế hoàn toàn; tiếp tục tồn tại trong máu và gây cảm giác lờ đờ kéo dài đến tận trưa. Tình trạng này còn liên quan đến hội chứng rối loạn cảm xúc theo mùa (SAD); thường gặp vào cuối năm và đầu năm mới. Khi não bộ không nhận đủ tín hiệu ánh sáng; nó sẽ “hiểu nhầm” rằng cơ thể vẫn đang trong trạng thái nghỉ ngơi.

Ngủ đủ giấc nhưng vẫn uể oải do ngưng thở khi ngủ

Ngưng thở khi ngủ (sleep apnea) là một nguyên nhân nghiêm trọng nhưng thường bị bỏ qua. Nếu bạn thường xuyên ngáy to, thức dậy với cổ họng khô hoặc đau đầu buổi sáng; rất có thể chất lượng giấc ngủ đang bị phá vỡ.

Ở người mắc chứng ngưng thở khi ngủ; đường thở bị tắc nghẽn tạm thời khiến hơi thở ngừng lại trong vài giây. Mỗi lần như vậy, não bộ buộc phải “tỉnh giấc nửa vời” để lấy oxy. Điều này có thể xảy ra hàng trăm lần mỗi đêm; khiến giấc ngủ bị chia nhỏ và không đạt độ sâu cần thiết. Kết quả là dù ngủ đủ thời gian, cơ thể vẫn kiệt sức khi thức dậy.

Ngủ đủ giấc nhưng vẫn uể oải do vấn đề sức khỏe tiềm ẩn

Nếu đã điều chỉnh thói quen ngủ, ánh sáng và báo thức mà tình trạng mệt mỏi vẫn kéo dài; nguyên nhân có thể nằm ở sức khỏe tổng thể. Thiếu sắt là một trong những lý do phổ biến, đặc biệt ở phụ nữ; khiến cơ thể thiếu năng lượng và dễ uể oải.

Ngoài ra, các rối loạn tuyến giáp cũng ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình trao đổi chất và mức độ tỉnh táo. Tiến sĩ Browning khuyến cáo, trong trường hợp mệt mỏi kéo dài nhiều tuần; người bệnh nên làm xét nghiệm máu để loại trừ các vấn đề tiềm ẩn.

Hai thay đổi nhỏ giúp thoát khỏi uể oải buổi sáng

Theo các chuyên gia, không cần đến những giải pháp phức tạp hay phụ thuộc quá nhiều vào cà phê. Hai điều chỉnh đơn giản sau có thể tạo ra khác biệt rõ rệt:

  • Tiếp xúc ánh sáng tự nhiên ngay khi thức dậy: Chỉ cần bước ra ngoài trời vài phút, kể cả khi trời âm u hay mưa nhẹ, ánh sáng tự nhiên vẫn đủ mạnh để ức chế melatonin và kích hoạt não bộ.
  • Sử dụng báo thức mô phỏng bình minh: Thay vì âm thanh chói tai, loại báo thức này tăng dần cường độ ánh sáng, giúp cơ thể tỉnh giấc tự nhiên hơn, giảm đáng kể quán tính giấc ngủ.

Thay vì ép mình tỉnh táo bằng những cốc cà phê đậm đặc, hãy thử cầm tách cà phê và bước ra ban công hoặc sân nhà vào mỗi buổi sáng. Ánh sáng và không khí trong lành chính là “liều thuốc” bền vững nhất để đánh thức năng lượng, giúp bạn bắt đầu ngày mới tỉnh táo và nhẹ nhõm hơn.

Theo: VnExpress