Trong một nghiên cứu kéo dài 11 năm, các nhà khoa học của Harvard University cho thấy rằng trẻ bị cha mẹ la mắng thường xuyên có nguy cơ suy giảm trí thông minh và phát triển 8 khuyết điểm về tính cách. Việc la mắng tưởng chừng vô hại hóa ra lại tác động nghiêm trọng đến não bộ và tâm lý của trẻ nhỏ.

Tác động của việc la mắng tới não bộ trẻ

Theo nghiên cứu, trẻ em bị quát mắng hoặc sử dụng lời lẽ bạo lực từ cha mẹ có hai biến đổi đáng chú ý về cấu trúc não.

Thứ nhất, lượng chất xám ở vùng thùy thái dương trái – khu vực xử lý âm thanh – tăng bất thường do não phải phản ứng liên tục với lời nói gây tổn thương.

Thứ hai, đường dẫn thần kinh nối giữa vùng hiểu ngôn ngữ (Wernicke) và vùng tạo ngôn ngữ (Broca) bị suy yếu; dẫn tới giảm khả năng hiểu và diễn đạt ngôn ngữ. Kết quả là các vùng não phụ trách học tập, ghi nhớ, tập trung và kiểm soát cảm xúc bị ảnh hưởng; kéo theo suy giảm chức năng tư duy. Đây là cơ sở khoa học giải thích vì sao trẻ bị la mắng nhiều thường kém nhạy bén và ít thông minh hơn.

Những tổn thương tính cách đầu tiên ở trẻ bị cha mẹ la mắng

Trẻ thường xuyên bị la mắng dễ hình thành nhiều khuyết điểm về tính cách khó khắc phục. Đầu tiên là sự nhút nhát và hay né tránh; khiến trẻ mất dần lòng tin vào nỗ lực của bản thân; trở nên sợ hãi và thiếu tự tin. Bên cạnh đó, trẻ dễ cáu gắt và bộc phát tức giận vì bắt chước hành vi quát tháo của cha mẹ; sử dụng tiếng hét như một cách phản ứng với tình huống.

Ngoài ra, tính cách “làm vừa lòng người khác” cũng là một biểu hiện thường thấy. Để tránh bị mắng, trẻ học cách chiều lòng cha mẹ và phụ thuộc vào sự công nhận từ người khác; dần đánh mất bản thân. Khi phải đối mặt với sự nóng nảy của người lớn, trẻ thường xuyên nói dối để tránh bị phạt; lâu dần hình thành phản xạ tự vệ, khó trung thực trong giao tiếp.

Trẻ bị cha mẹ la mắng dễ giảm trí thông minh
Lắng nghe, thấu hiểu và giao tiếp nhẹ nhàng giúp trẻ cảm thấy được tôn trọng và tự tin hơn (Ảnh: Phunutoday)

Trẻ bị cha mẹ la mắng dễ tự ti, nổi loạn và mất lòng tin

Một trong những hậu quả nghiêm trọng của việc la mắng là khiến trẻ tự ti; khép kín và thiếu giá trị bản thân. Trẻ sợ sai, ngại bày tỏ, sống thu mình và cảm thấy kém cỏi trong mọi việc. Khi bị kiểm soát quá mức, trẻ có thể phản kháng hoặc nổi loạn; đặc biệt trong giai đoạn dậy thì, dễ xảy ra xung đột với gia đình.

Thêm vào đó, trẻ thiếu chính kiến; không dám từ chối vì quen phục tùng mệnh lệnh, sống phụ thuộc và thiếu khả năng quyết định độc lập. Lâu dài, trẻ mất lòng tin và khó hòa nhập xã hội; sống đề phòng, lạnh lùng; thậm chí thờ ơ với cảm xúc xung quanh; những tổn thương sâu sắc ảnh hưởng đến sự phát triển nhân cách và kỹ năng xã hội.

Cha mẹ nên làm gì để giảm tác hại khi la mắng con?

Việc phê bình trẻ là cần thiết trong giáo dục; nhưng việc quát mắng và la lớn thường xuyên lại gây hại lâu dài. Dưới đây là các gợi ý giúp cha mẹ hạn chế tác hại:

  • Giữ bình tĩnh và tìm hiểu nguyên nhân hành vi: Trước khi trách phạt; hãy lắng nghe và tìm hiểu lý do phía sau hành động của con. Chỉ khi hiểu được động cơ, cha mẹ mới hướng dẫn con đúng cách.
  • Đặt mình vào vị trí của con: Khi xảy ra mâu thuẫn, hãy nhìn nhận vấn đề từ góc độ của trẻ. Tránh áp đặt hay ra lệnh — thay vào đó cùng con tìm giải pháp chung; tạo môi trường đối thoại bình đẳng và tôn trọng lẫn nhau.
  • Khoan dung và khích lệ: Khi con mắc lỗi, thay vì la mắng; hãy giúp con nhận ra sai lầm và khích lệ sự thay đổi. Sự bao dung và tin tưởng của cha mẹ chính là liều thuốc giúp trẻ trưởng thành tự nhiên.
  • Giáo dục không phải là làm trẻ sợ hãi mà là giúp trẻ trở thành phiên bản tốt hơn của chính mình. Lần tới khi bạn chuẩn bị lớn tiếng với con; hãy dừng lại, hít sâu ba lần và đếm đến 10. Chỉ cần như vậy, mối quan hệ giữa cha mẹ và con cái có thể chuyển hướng tích cực đáng kể.

Việc nhận thức rằng “trẻ bị cha mẹ la mắng” không chỉ là vấn đề hành xử mà là một yếu tố ảnh hưởng sâu sắc đến phát triển trí thông minh và tính cách giúp cha mẹ chủ động hơn trong giao tiếp và nuôi dưỡng con cái.

Theo: Phunutoday