Thỏa thuận Islamabad không được gia hạn, trong khi Mỹ và Iran tiếp tục đưa ra những tuyên bố cứng rắn về eo biển Hormuz và cách thức kiểm soát tuyến hàng hải này.

Tổng thống Mỹ Donald Trump tối 14/8 phát biểu tại một học viện cảnh sát ở hạt Nassau, bang New York, rằng sau khi “đánh bại hoàn toàn” Iran, ông sẽ “sớm tuyên bố eo biển Hormuz là lãnh thổ của Hoa Kỳ”. Tuyên bố được đưa ra chỉ vài ngày trước khi Biên bản ghi nhớ Islamabad chính thức hết hạn ngày 17/8.

Thứ trưởng Ngoại giao Iran Kazem Gharibabadi phản bác trên mạng xã hội X, nói rằng “eo biển Hormuz không thể bị chiếm bằng một dòng tweet, bằng tàu sân bay, bằng một sắc lệnh hay bằng một bài diễn văn tranh cử”. Ông đồng thời khẳng định vùng biển này “đã, đang và sẽ luôn thuộc về Iran”.

Biên bản ghi nhớ Islamabad được ký ngày 17/6 với mục tiêu chấm dứt cuộc xung đột quân sự bắt đầu từ ngày 28/2. Văn bản hết hạn mà không được gia hạn, trong khi những bất đồng về Hormuz vẫn chưa được giải quyết.

Văn bản 60 ngày không ngăn được xung đột trở lại

Xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran bắt đầu ngày 28/2 sau các cuộc không kích của Washington và Tel Aviv nhằm vào những mục tiêu tại Iran. Đến giữa tháng 6, hai bên đạt văn bản 14 điểm tại Islamabad với vai trò trung gian của Pakistan.

Theo thỏa thuận, các hoạt động quân sự sẽ chấm dứt và hai bên dành 60 ngày để đàm phán một thỏa thuận lâu dài. Mỹ cam kết dỡ phong tỏa hải quân trong 30 ngày, đồng thời rút lực lượng khỏi khu vực gần Iran sau khi đạt thỏa thuận cuối cùng.

Washington cũng dự kiến khởi động gói tái thiết trị giá tối thiểu 300 tỷ USD cho Iran. Đổi lại, Tehran phải từ bỏ lượng uranium làm giàu cấp độ cao để đổi lấy việc giải phóng các tài sản đang bị phong tỏa.

Tuy nhiên, các điều khoản này không được duy trì trên thực địa. Iran phản đối tuyến vận chuyển qua Hormuz mà nước này cho rằng chưa được phê duyệt, sau đó nhắm bắn vào tàu thuyền.

Mỹ đáp trả bằng các đợt không kích mới, còn Iran phóng tên lửa và drone nhằm vào những căn cứ Mỹ trong khu vực. Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi cho rằng văn bản Islamabad là “chấm dứt chiến tranh” chứ không phải “lệnh ngừng bắn” cần gia hạn.

Tehran cũng cho rằng giai đoạn 60 ngày chưa thực sự bắt đầu bởi phía Mỹ đã vi phạm trước. Khi thời hạn của văn bản kết thúc, hai bên chưa đạt được một thỏa thuận mới thay thế.

Một điểm khác được giới quan sát chú ý là giá dầu chưa tăng tương ứng với mức độ căng thẳng trong các tuyên bố. Giá dầu thế giới vẫn dưới 100 USD/thùng trong nhiều tháng dù Hormuz tiếp tục là tâm điểm của xung đột.

Theo các nhà phân tích thị trường năng lượng được CNN dẫn lời, lưu lượng tàu thực tế qua Hormuz có thể cao hơn số liệu chính thức. Các tuyến xuất khẩu thay thế, việc Trung Quốc giảm nhập khẩu dầu và Mỹ tăng sản lượng giúp thị trường hấp thụ một phần tác động từ gián đoạn nguồn cung.

Giá dầu Brent quanh 90 USD/thùng trong phiên 17/8, tương đương khoảng 2,4 triệu đồng/thùng. Mức này cao hơn trước chiến sự nhưng chưa tạo ra cú sốc như một số dự báo khi xung đột mới bùng phát.

Iran gần đây cũng đưa cựu Tư lệnh Vệ binh Cách mạng Mohsen Rezaei lên đứng đầu Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao. Một số nhà phân tích giấu tên nói với Al Jazeera rằng động thái này có thể nhằm phối hợp hoạt động quân sự và dân sự, đồng thời cho thấy Tehran có thể giữ lập trường cứng rắn hơn trong đàm phán về Hormuz.

Khi Biên bản ghi nhớ Islamabad đã hết hạn nhưng tranh chấp về Hormuz vẫn chưa được giải quyết, khoảng cách giữa Mỹ và Iran tiếp tục thể hiện qua những tuyên bố đối nghịch. Triển vọng về một thỏa thuận mới vì thế vẫn phụ thuộc vào khả năng hai bên tìm được điểm chung trong các vấn đề đang gây bế tắc.

Trần Thu (tổng hợp)

Từ Khóa: