Thất vọng là cảm xúc mà ai rồi cũng từng nếm trải, khi kỳ vọng không thành và lòng người đổi thay. Nhưng càng trông chờ, càng buộc ràng, ta càng khổ đau. Câu chuyện “cây gỗ vô dụng” trong Đạo gia nhắc ta học cách trở về với sự bình an nguyên sơ.

Thất vọng và kỳ vọng của con người

Trong đời, không phải ai cũng đi qua những chặng đường suôn sẻ. Có lúc ta đặt trọn tin vào một người rồi bị phụ bạc. Có khi ta dốc hết tâm huyết vào một việc lại không nhận được hồi đáp. Lòng người biến đổi như gió, thời cuộc đổi thay như mùa, chẳng gì là cố định.

Người xưa đã nhìn rõ điều đó từ rất lâu. Họ không chọn dằn vặt hay oán trách. Thay vì cuộn mình trong đau khổ, họ chọn quay vào bên trong, soi lại tâm mình, xem điều gì thật sự đáng nương tựa.

Câu chuyện về người thợ mộc tên Thạch là một lời nhắc sâu sắc. Trên đường sang nước Tề, ông đi qua Khúc Viên và thấy một cây đại thụ kỳ lạ, tán che được cả ngàn con bò, thân to hàng trăm vòng tay, cao đến tận trời mới bắt đầu phân nhánh. Người dân kéo đến xem đông vô kể, nhưng ông chẳng mảy may dừng lại.

Người học trò ngạc nhiên hỏi vì sao, bởi từ khi theo học, chưa từng thấy khúc gỗ nào lớn đến thế. Người thợ cả đáp: cây ấy vô dụng. Gỗ của nó dùng làm gì cũng hỏng: làm thuyền thì thuyền chìm, làm quan tài thì mục, làm cửa thì thấm nước, làm cột thì bị mối mọt. Chính vì vô dụng, nên cây mới được sống lâu, không bị đốn hạ.

Thất vọng và cái nhìn của Đạo

Đêm đó, người thợ mộc nằm mơ thấy thần cây hiện về. Cây hỏi: “Sao ngươi cứ lấy ta ra so với những loại cây hữu dụng? Những cây cho quả như cam, quất, bưởi, khi quả chín thì người ta tranh nhau hái, cành lớn bị bẻ, cành nhỏ bị vặt, cả đời khổ cực, chết yểu. Vì hữu dụng nên chúng tự chuốc lấy tổn thương.”

Cây nói: nó cầu được vô dụng từ lâu, nhờ vô dụng mà sống được đến ngày nay. Sự vô dụng đó lại là đại dụng: nó được sống trọn vẹn với bản thể, không bị ép buộc, không bị chiếm dụng.

Người học trò lại hỏi: tại sao cây ấy lại trở thành cây thờ thổ thần? Người thợ cả đáp: đó chỉ là cách nó tự bảo toàn. Nếu không nương vào thổ thần, người ta đã đốn nó từ lâu. Người đời nhìn nó bằng con mắt thường tình, không hiểu được sự sâu xa của nó.

Thất vọng: Bài học từ “cây gỗ vô dụng”
Đánh trống chiêng dưới gốc cây cổ thụ, hòa nhịp an yên với thiên nhiên (Ảnh: internet)

Thất vọng và sự an nhiên tự thân

Câu chuyện không chỉ dành cho cây, cho nghề mộc, mà dành cho chính mỗi người. Ta đau vì ta kỳ vọng. Ta gán cho người khác, sự vật khác một vai trò phải làm ta hài lòng. Khi họ không đáp ứng, ta gọi họ là vô dụng, ta thấy thất vọng, ta khổ. Nhưng Đạo gia nói: “Vô dụng chi dụng, đại dụng dã.” Cái vô dụng với đời, lại là đại dụng với chính mình.

Một người không nhất thiết phải tỏa sáng lộng lẫy mới có giá trị. Một chuyện không nhất thiết phải thành công theo mong muốn ta mới có ý nghĩa. Đời không phải lúc nào cũng đưa ta điều ta muốn, nhưng lại thường cho ta điều ta cần — để học buông, học chậm lại, học thấu hiểu chính mình.

Khi thấy thất vọng, hãy nhớ cây đại thụ ở Khúc Viên:

  • Nó sống lâu vì nó không tranh.
  • Nó vững lớn vì nó không cần chứng minh giá trị của mình cho ai.
  • Nó chỉ sống đúng với bản tánh.

Đừng ép đời theo khuôn mình, cũng đừng ép mình theo khuôn đời. Hãy sống lặng lẽ, bồi đắp tâm sáng, giữ lấy bình an bên trong. Rồi bạn sẽ nhận ra: thất vọng chỉ là tầng mây mỏng. Dưới lớp mây ấy, lòng mình xưa nay vốn đã trong trẻo.

Theo: Vạn điều hay