Chính phủ và giới doanh nghiệp tại nhiều nền kinh tế châu Á đồng loạt lên tiếng sau thông báo thuế quan mới của Bộ Thương mại Mỹ.

Cơ quan này viện dẫn kết quả điều tra kéo dài nhiều tháng về lao động cưỡng bức trong chuỗi cung ứng để áp thuế 10-12,5% lên 60 quốc gia, vùng lãnh thổ, có hiệu lực từ ngày 24/7. Từ Bắc Kinh đến Canberra, nhiều chính phủ đặt câu hỏi về căn cứ của các mức thuế này, trong khi một số bên tại Đông Nam Á giữ thái độ thận trọng, chờ quan sát thêm diễn biến.

Phản ứng rõ nhất đến từ Trung Quốc, nền kinh tế chịu mức tăng thuế đáng kể nhất trong đợt này. Mức thuế mới với hàng hóa Trung Quốc là 12,5%, tăng từ 10% trước đó, cộng thêm vào các khoản thuế theo ngành đang áp dụng cho xe điện, thép và bán dẫn, khiến mức thuế hiệu dụng lên 23,4%, so với 21,3% duy trì suốt bốn tháng qua.

Tại cuộc họp báo thường kỳ ngày 24/7, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Lâm Kiếm khẳng định lập trường của Bắc Kinh không đổi, phản đối mọi hình thức thuế quan áp đặt đơn phương. “Thương chiến và chiến tranh thuế quan không mang lại lợi ích cho bất kỳ bên nào”, ông nói.

Ở Đông Nam Á, Thái Lan chịu mức thuế 12,5%, tương đương phần lớn các nước cạnh tranh trực tiếp. Ông Poj Aramwattananont, Chủ tịch Thương hội Thái Lan và Liên đoàn Thương hội Thái Lan, cho biết giới kinh doanh trong nước đang theo dõi sát tình hình, dù chưa xem đây là mối đe dọa lớn với năng lực cạnh tranh. “Các quốc gia có mức thuế thấp hơn một chút so với Thái Lan, chẳng hạn như 10%, có thể có một lợi thế nhỏ, nhưng khoảng cách không quá lớn như trong các biện pháp trước đây. Do đó, đây chưa phải là một mối lo ngại đáng kể gây ảnh hưởng lớn đến năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp Thái Lan”, ông Poj nói.

Nhóm đối tác đã có hiệp định thương mại với Mỹ, gồm Nhật Bản, Hàn Quốc, Liên minh châu Âu và Thụy Sĩ, được loại khỏi đợt thuế mới theo đúng các thỏa thuận hiện hành. Chánh Văn phòng nội các Nhật Bản Minoru Kihara gọi khoản thuế là “đáng tiếc”, song vẫn khẳng định ngành công nghiệp và thông lệ thương mại của Nhật Bản tuân thủ quy tắc quốc tế.

Theo thỏa thuận tháng 7/2025, Mỹ từng ấn định mức thuế đối ứng 15% cho hàng hóa Nhật Bản, đổi lại gói đầu tư 550 tỷ USD từ Tokyo, nên mức 12,5% hiện tại thực chất thấp hơn con số đã cam kết trước đó. Ông Kihara nói: “Chúng tôi chia sẻ sự thấu hiểu với Mỹ rằng thỏa thuận năm ngoái vẫn không thay đổi, và cả hai bên đều cam kết thực thi thỏa thuận này. Chúng tôi cũng đã xác nhận với Mỹ rằng, về bản chất, sẽ không có mức thuế bổ sung nào vượt quá các điều khoản của thỏa thuận năm ngoái được áp đặt lên Nhật Bản”.

Hàn Quốc viện dẫn thỏa thuận thuế quan Seoul – Washington năm 2025 với mức 15% cho hàng hóa nước này. Hãng tin Yonhap dẫn lời Bộ Thương mại, Công nghiệp và Tài nguyên Hàn Quốc: “Chúng tôi đã đề nghị phía Mỹ tuân thủ hiệp định thương mại Hàn – Mỹ. Phía Mỹ cũng tái khẳng định lập trường rằng hiệp định thương mại hiện hữu phải được tôn trọng”.

Ngoài châu Á Đông Bắc, Australia và Ấn Độ cũng lên tiếng phản đối trực diện hơn. Bộ trưởng Thương mại Australia Don Farrell gọi mức thuế mới là “không thỏa đáng” và yêu cầu Washington bãi bỏ, nói rằng: “Các biện pháp của Australia nhằm chống lại lao động cưỡng bức thuộc hàng mạnh nhất thế giới, và chúng tôi được công nhận trên toàn cầu, bao gồm cả Mỹ, về vai trò lãnh đạo của mình”.

Tại Ấn Độ, ông Ajay Srivastava, nhà sáng lập Sáng kiến Nghiên cứu Thương mại Toàn cầu, tổ chức nghiên cứu có trụ sở tại Delhi, đánh giá mức thuế “thiếu cơ sở thực tiễn đáng tin cậy”. Ông nói thẳng: “Mỹ chưa đưa ra được bằng chứng cho thấy Ấn Độ nhập khẩu hàng hóa được sản xuất bằng lao động cưỡng bức”.

Chính sách thuế mới loại trừ nhiên liệu, thực phẩm và phân bón, cùng ô tô, kim loại và dược phẩm vốn đã chịu các khoản thuế riêng biệt. Những mặt hàng này nằm ngoài phạm vi cuộc điều tra lao động cưỡng bức mà Bộ Thương mại Mỹ dùng làm căn cứ áp thuế.

Nhìn chung, phản ứng của các nước châu Á tập trung vào một điểm: mức thuế được công bố trước, còn bằng chứng cụ thể về lao động cưỡng bức thì chưa được Washington công khai đầy đủ. Cho đến khi cơ sở đó được làm rõ, trách nhiệm giải trình vẫn nằm ở phía đưa ra cáo buộc, không phải ở các đối tác thương mại đang bị áp thuế.

Hông Sơn (tổng hợp)

Từ Khóa: