Ngày 19/3, giới quân sự Mỹ nhận định việc lật đổ chế độ Iran gặp khó vì mạng lưới lãnh đạo dự phòng và sự kiểm soát thực tế của lực lượng vệ binh.

Iran và thách thức thay thế hệ thống lãnh đạo dự phòng

Tính đến ngày 19/3/2026, các chiến dịch quân sự mang tên Epic Fury và Roaring Lion của liên quân Mỹ – Israel nhắm vào Iran đã bước sang ngày thứ 20. Trong một đánh giá chuyên môn, cựu Trung tướng quân đội Mỹ Mark Schwartz nhận định rằng cả Washington lẫn Tel Aviv đều khó có thể thành công hoàn toàn trong việc thay thế chế độ tại Tehran. Ông Schwartz cho rằng cấu trúc quyền lực của quốc gia này có sự chuẩn bị kỹ lưỡng về nhân sự kế thừa mà các đòn tấn công quân sự khó lòng triệt hạ tận gốc.

Theo phân tích của giới quân sự, hệ thống tôn giáo hiện nay của quốc gia này có hàng chục, thậm chí hàng trăm nhà lãnh đạo tiềm năng sẵn sàng thay thế vị trí Lãnh đạo tối cao nếu nhân vật đương nhiệm bị loại bỏ. Điều này tạo ra một chuỗi kế vị dài, khiến việc tiêu diệt các cá nhân lãnh đạo không đồng nghĩa với việc sụp đổ toàn bộ hệ thống chính trị. Đây là một trong những rào cản lớn nhất đối với mục tiêu thay đổi chế độ mà các thế lực bên ngoài đang theo đuổi.

Bên cạnh đó, các cơ quan tình báo, an ninh và đặc biệt là Lực lượng Vệ binh Cách mạng (IRGC) sở hữu một mạng lưới chỉ huy có chiều sâu đáng kể. Khả năng thay thế nhanh chóng các mắt xích cấp cao bị phá hủy giúp bộ máy này duy trì sự tồn tại bất chấp các áp lực quân sự trực diện. Giám đốc Tình báo Quốc gia Tulsi Gabbard cũng cảnh báo vào ngày 18/3 rằng nếu chế độ này tồn tại, họ sẽ sớm bắt đầu nỗ lực kéo dài nhiều năm để tái thiết kho vũ khí tên lửa và máy bay không người lái.

Iran: Quyền lực thực tế nằm trong tay Lực lượng Vệ binh

Kể từ khi Lãnh đạo tối cao Ayatollah Ali Khamenei thiệt mạng vào ngày 28/2/2026 khi bắt đầu chiến dịch Epic Fury, con trai ông là Mojtaba Khamenei đã được chỉ định kế nhiệm. Tuy nhiên, các báo cáo tình báo và nguồn tin thực địa chỉ ra rằng Mojtaba hiện chỉ là một lãnh đạo hình thức, không thực sự nắm quyền điều hành. Có nhiều luồng thông tin trái chiều về tình trạng sức khỏe của ông, từ việc bị thương nặng cho đến khả năng đang trong tình trạng hôn mê.

Thực tế cho thấy Lực lượng Vệ binh Cách mạng (IRGC) đã tận dụng cơ hội này để đẩy lùi ảnh hưởng của giới giáo sĩ và trực tiếp nắm quyền kiểm soát chính trị cũng như văn hóa. IRGC được cho là đã gây áp lực buộc Hội đồng Chuyên gia phải lựa chọn Mojtaba nhằm mục đích tạo ra một nhà lãnh đạo vô hình. Điều này cho phép các tướng lĩnh quân đội toàn quyền quyết định mọi chính sách quan trọng của quốc gia mà không cần sự can thiệp từ các cấp bậc tôn giáo truyền thống như trước đây.

Sự dịch chuyển quyền lực từ giới giáo sĩ sang các tướng lĩnh quân đội đang tạo ra những rạn nứt trong cơ sở ủng hộ chế độ, đặc biệt là tầng lớp thanh niên. Các nhà quan sát cho rằng khi người dân nhận ra các giáo sĩ không còn nắm quyền, niềm tin vào nền tảng của nước Cộng hòa Hồi giáo có thể sẽ sụp đổ. Đây được xem là một điểm yếu nội tại của chế độ, tuy nhiên nó lại khiến mạng lưới quân sự trở nên cực đoan và khó kiểm soát hơn đối với các nỗ lực can thiệp từ bên ngoài.

Theo: FOXNEWS (Bản dịch)

Từ Khóa: