Iran đang mở rộng phạm vi gây sức ép từ eo biển Hormuz sang các tuyến hàng hải và cơ sở hạ tầng năng lượng toàn khu vực, theo đuổi chiến lược leo thang có kiểm soát nhằm buộc Washington dỡ bỏ phong tỏa hải quân và chấm dứt không kích — trước khi đồng ý ngồi vào bàn đàm phán.

Một nguồn tin cấp cao của Iran xác nhận ban lãnh đạo nước này đã kết luận rằng những nỗ lực linh hoạt trước đó chỉ dẫn đến áp lực lớn hơn từ Washington, củng cố quan điểm phải thiết lập đủ đòn bẩy trước khi bất kỳ cuộc đàm phán có ý nghĩa nào có thể bắt đầu. Đây là lý do Iran tiếp tục tấn công tàu thương mại, mở thêm mặt trận tại Biển Đỏ qua lực lượng Houthi và đe dọa đóng cửa các điểm nghẽn hàng hải khác — thay vì chờ đàm phán mà không có lá bài trên tay.

Michael Singh, chuyên gia của Viện Washington, nhận định Iran tin vẫn nắm thế chủ động vì chính quyền Trump chưa thể hiện rõ giới hạn sẵn sàng sử dụng sức mạnh quân sự; mục tiêu lâu dài của Tehran là thiết lập quyền kiểm soát lớn hơn đối với eo biển Hormuz, bao gồm khả năng kiểm soát có chọn lọc hoạt động hàng hải tại tuyến đường chiến lược này. Cựu nhà ngoại giao Mỹ Alan Eyre đánh giá chiến lược của Tehran nhằm tạo sức răn đe đủ lớn để buộc Washington phải dỡ bỏ các biện pháp phong tỏa và chấm dứt các chiến dịch quân sự.

Khoảng cách giữa tuyên bố của Mỹ và hành động thực tế là điều Iran đang khai thác. Trump hủy bỏ một đợt tấn công ngay trước ngày phát động với hy vọng đổi lấy đàm phán — nhưng Tehran tuyên bố không tiến hành đàm phán với Washington tại thời điểm đó. Trump cho biết các cuộc đàm phán với Iran sẽ diễn ra vào ngày 3.8, sau khi đã hủy bỏ “một cuộc tấn công sắp xảy ra” — nhưng Tehran cho biết họ hiện không tiến hành đàm phán với Mỹ. Mỗi lần Washington đình chỉ tấn công mà không nhận được nhượng bộ từ phía Iran là một lần Tehran củng cố thêm luận điểm rằng gây sức ép có hiệu quả

Mỹ phản ứng bằng cách duy trì phong tỏa hải quân, không kích thêm mục tiêu và thiết lập tuyến hàng hải mới qua lãnh hải Oman. Iran đáp trả bằng cách tấn công cả hai tàu đi theo tuyến mới, phóng UAV vào Kuwait và kích hoạt Houthi tấn công tàu dầu Ả Rập Xê Út trên Biển Đỏ. Chuyên gia Ray Takeyh thuộc Hội đồng Quan hệ Đối ngoại nhận định: “Nếu có đàm phán, Iran sẽ xác định các điều khoản. Cả hai bên đều đang gia tăng căng thẳng bằng cách leo thang.

Năm tháng kể từ ngày 28/02, logic của cuộc xung đột đã rõ: Mỹ tin sức ép quân sự đủ để buộc Iran vào bàn đàm phán; Iran tin trụ vững lâu hơn sẽ buộc Washington nhượng bộ. Khi cả Washington và Tehran đều chưa có dấu hiệu sẵn sàng nhượng bộ, nguy cơ chiến lược gây sức ép của hai bên vượt khỏi tầm kiểm soát và dẫn đến một cuộc xung đột lớn hơn ngày càng hiện hữu. Eo biển Hormuz — tuyến từng vận chuyển 25% lượng dầu và 20% khí đốt hóa lỏng toàn cầu — vẫn chưa mở trở lại sau hơn 5 tháng, và không bên nào đang tiến gần hơn đến thỏa thuận.

Ninh Lý (tổng hợp)

Từ Khóa: