Iran xác nhận đã ký biên bản ghi nhớ với Mỹ nhằm chấm dứt xung đột quân sự, dỡ bỏ phong tỏa hàng hải và mở lại eo biển Hormuz quan trọng.

Thỏa thuận Mỹ – Iran và bước ngoặt kỹ thuật số

Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran vào hôm ông Esmaeil Baghaei, vừa thông báo việc hoàn tất bản ghi nhớ hiểu biết (MOU) giữa Tehran và Washington. Điểm đặc biệt của thỏa thuận này là việc ký kết được thực hiện hoàn toàn qua hình thức kỹ thuật số bởi nguyên thủ hai quốc gia thay vì một buổi lễ trực tiếp tại Thụy Sĩ. Sự lựa chọn này được giải thích là nhằm tăng tính cam kết pháp lý cao nhất, hạn chế rủi ro vi phạm từ các bên liên quan dựa trên những kinh nghiệm đối đầu trong quá khứ.

Quá trình đàm phán để đi đến văn bản cuối cùng đã diễn ra căng thẳng trong nhiều tháng với vai trò trung gian quan trọng của Pakistan và sự hỗ trợ từ các quốc gia khu vực. Mặc dù văn bản đã được hoàn thiện từ ngày 14/6, nhưng việc công bố chính thức bị trì hoãn đến ngày 17/6 để đảm bảo các thủ tục ngoại giao và sự phối hợp đồng bộ với những bên hòa giải.Phía Iran khẳng định dù không công bố chi tiết từng điều khoản ngay lập tức, nhưng các vấn đề cốt lõi đã được các quan chức nước này tiết lộ khái quát trước đó.

Văn bản ký kết đánh dấu sự chấm dứt ngay lập tức của các hoạt động quân sự, bao gồm cả các mặt trận tại Lebanon, đồng thời dỡ bỏ lệnh phong tỏa hải quân mà Mỹ áp đặt lên Iran Việc thực thi các cam kết này đã bắt đầu có hiệu lực, minh chứng bằng việc các tàu vận tải của Iran có thể ra vào các cảng mà không gặp sự cố sau khi văn kiện được ký.Tehran nhấn mạnh rằng dù thỏa thuận đã đạt được, họ vẫn duy trì sự giám sát chặt chẽ đối với phía Mỹ để đảm bảo mọi nghĩa vụ quốc tế được tuân thủ nghiêm ngặt.

Thách thức trong quá trình thực thi cam kết

Chính quyền Iran cảnh báo rằng giai đoạn thực thi thỏa thuận sẽ khó khăn hơn nhiều so với việc soạn thảo văn bản.Một khung thời gian 60 ngày đã được thiết lập để hai bên tiếp tục đàm phán về các vấn đề phức tạp hơn như hồ sơ hạt nhân và lộ trình dỡ bỏ toàn diện các lệnh trừng phạt kinh tế.Nếu các bên đạt được đồng thuận sớm hơn, quá trình này có thể kết thúc trước thời hạn, nhưng Tehran cũng để ngỏ khả năng gia hạn nếu tính chất vụ việc đòi hỏi thêm thời gian thảo luận.

Trong các điều khoản của MOU, vấn đề Lebanon được đặc biệt nhấn mạnh với ba lần nhắc tên, khẳng định sự tôn trọng đối với chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của quốc gia này. Iran tuyên bố sẽ không bỏ rơi các đồng minh khu vực và coi lệnh ngừng bắn tại Lebanon có tầm quan trọng tương đương với an ninh quốc gia của chính mình.Tuy nhiên, Tehran cũng khẳng định rõ lập trường không đưa năng lực tên lửa và hệ thống phòng thủ quốc gia vào bất kỳ chương trình nghị sự nào, coi đây là lằn ranh đỏ không thể thương lượng.

Song song với các vấn đề an ninh, cơ chế quản lý mới tại eo biển Hormuz đang được Iran phối hợp hoàn thiện cùng với Oman.Theo đó, Iran sẽ triển khai việc thu phí đối với các dịch vụ tại eo biển này trong khi vẫn đảm bảo hoạt động quá cảnh an toàn cho vận tải thương mại quốc tế. Đây là bước đi nhằm khẳng định chủ quyền của Iran đối với tuyến đường hàng hải huyết mạch này, sau khi các thỏa thuận quản lý phần lớn đã được thống nhất giữa hai quốc gia ven biển duy nhất là Iran và Oman.

Hồng Sơn (tổng hợp)