Trước gánh nặng tài chính và áp lực xã hội, nhiều gia đình Nhật Bản đang buộc phải từ bỏ ước mơ sinh con. Dù chính phủ tung hàng tỷ USD hỗ trợ, tình trạng suy giảm dân số vẫn nghiêm trọng, đe dọa nền kinh tế và tương lai quốc gia.

Nỗi lo cơm áo khiến nhiều gia đình chùn bước

Trong công viên ở Akita, người mẹ 37 tuổi nhìn con trai chơi đùa mà lòng trĩu nặng. Cô từng làm nhân viên giữ trẻ, nhưng phải nghỉ việc để theo chồng về quê. Mong muốn quay lại công việc của cô trở nên mong manh; bởi chồng có thể bị điều chuyển bất cứ lúc nào, khiến cô chỉ dám làm việc bán thời gian bấp bênh.

Câu chuyện của cô không hiếm. Hàng triệu gia đình Nhật Bản đang oằn mình trước chi phí sinh hoạt leo thang. Theo Yomiuri Shimbun, chi phí nuôi một đứa trẻ đến khi tốt nghiệp đại học dao động từ 20–30 triệu yên (130.000–200.000 USD), bao gồm y tế, thực phẩm; học thêm và giáo dục ngoài giờ – vốn được xem là bắt buộc trong xã hội cạnh tranh khốc liệt.

Dân số giảm sâu, tỷ suất sinh rơi xuống mức kỷ lục

Năm 2024, Akita chỉ ghi nhận 1.353 trẻ em được sinh ra, giảm một nửa trong 30 năm. Toàn Nhật Bản có chưa đến 700.000 ca sinh – mức thấp nhất kể từ khi thống kê được ghi nhận, chỉ bằng 1/4 thời kỳ bùng nổ dân số sau chiến tranh.

Tổng tỷ suất sinh (TFR) chỉ đạt 1,15 – thấp hơn rất xa mức duy trì 2,1. Đồng thời, số lượng các cuộc hôn nhân lần đầu sau 90 năm giảm xuống dưới 500.000; khiến dân số trong nước sụt giảm 900.000 người chỉ trong năm qua. Đây là lời cảnh báo nghiêm trọng về tương lai của nền kinh tế lớn thứ 4 thế giới.

Chính phủ chi mạnh nhưng chưa chạm gốc rễ vấn đề

Trước thực trạng đáng lo, Thủ tướng Fumio Kishida tuyên bố thành lập cơ quan đặc biệt để đối phó với khủng hoảng dân số. Chính phủ chi 3,6 nghìn tỷ yên (23 tỷ USD) mỗi năm để mở rộng trợ cấp trẻ em; tăng hỗ trợ nghỉ phép chăm con và dỡ bỏ rào cản thu nhập.

Tuy nhiên, giới chuyên gia nhận định các biện pháp này mới chỉ giải quyết phần ngọn. Nền văn hóa làm việc khắc nghiệt và áp lực xã hội khiến nhiều phụ nữ buộc phải lựa chọn giữa sự nghiệp và gia đình. Một bà mẹ 37 tuổi ở Aomori chia sẻ: “Tôi từng cầu xin cấp trên hiểu cho; nhưng họ không lắng nghe. Tôi đành nghỉ việc khi cảm thấy mình không thể chịu đựng thêm”.

Cơ hội cuối cùng trước năm 2030

Các nhà nhân khẩu học cảnh báo giai đoạn trước 2030 là thời điểm quyết định. Khi lực lượng lao động trẻ suy giảm mạnh, Nhật Bản có thể đánh mất cơ hội cuối cùng đảo ngược tình hình. Nếu không thay đổi cấu trúc xã hội và mô hình lao động; dân số Nhật có thể giảm từ 124 triệu xuống chỉ còn 87 triệu người vào năm 2070 – mức giảm chưa từng có.

Nhật Bản nhiều năm vật lộn với già hóa dân số. Người cao tuổi chiếm tỷ lệ lớn trong xã hội, kéo theo chi phí y tế, hưu trí tăng cao, trong khi số người lao động lại ngày càng ít đi.

Bài học từ Thụy Điển trong chính sách hỗ trợ sinh con

Trái ngược Nhật Bản, Thụy Điển đang cho thấy hiệu quả của chính sách hỗ trợ gia đình. Dân số 10,6 triệu người tăng hơn 200.000 kể từ 2020; nhờ hệ thống phúc lợi hào phóng và chính sách nhập cư mở rộng.

Từ năm 1974, Thụy Điển đã áp dụng chế độ nghỉ phép chăm con cho cả cha lẫn mẹ. Người lao động được trợ cấp khoảng 440.000 yên/tháng (76 triệu đồng) khi nghỉ nuôi con. Hệ thống giáo dục miễn phí đến đại học giúp phụ huynh không chịu áp lực tài chính nặng nề.

Dù vậy, tỷ suất sinh tại Thụy Điển năm 2024 vẫn giảm xuống 1,43 – thấp nhất lịch sử. Bộ trưởng Các vấn đề Xã hội Jakob Fossmed thừa nhận: “Chúng tôi sẽ điều tra mọi nguyên nhân và vẫn còn nhiều việc phải làm”.

Theo: VnExpress