Động đất mạnh ở Venezuela, núi lửa Anak Krakatau phun trào và sông băng sụp đổ tại Himalaya liên tiếp gây thiệt hại trong chưa đầy ba tháng, cho thấy mức độ khó lường của thiên tai cực đoan.

Ngày 24/6, hai trận động đất có độ lớn 7,2 và 7,5 xảy ra gần như đồng thời tại miền bắc Venezuela, cách thủ đô Caracas khoảng 100 km. Theo USGS và Al Jazeera, đây là cặp động đất mạnh nhất tại Venezuela kể từ năm 1900.

Hơn 250 công trình bị phá hủy. Số người thiệt mạng được cập nhật qua nhiều thời điểm, từ khoảng 190 người trong những ngày đầu lên hơn 2.000 người ở các thống kê sau đó.

Chỉ hơn hai tháng sau, một thảm họa khác xảy ra tại Indonesia. Ngày 4/9, núi lửa Anak Krakatau ở eo biển Sunda phun trào liên tục trong khoảng 25 giờ. Tro núi lửa lan rộng, buộc 8 sân bay trên đảo Java phải đóng cửa.

Theo CNN và Al Jazeera, hơn 340.000 hành khách bị ảnh hưởng bởi việc hoãn, hủy hoặc chuyển hướng gần 3.000 chuyến bay. Sân bay quốc tế Soekarno-Hatta tại Jakarta cũng phải đóng cửa nhiều ngày do tro bụi bao phủ không phận.

Bộ trưởng Giao thông Indonesia Dudy Purwagandhi cho biết nhà chức trách chưa thể xác định thời điểm tình trạng gián đoạn kết thúc do thời tiết thay đổi khó lường. Đến ngày 8/9, phần lớn sân bay mới hoạt động trở lại khi gió đẩy tro bụi ra xa.

Lực lượng cứu hộ nỗ lực tìm kiếm nạn nhân trong đống đổ nát sau trận động đất dữ dội tại Venezuela năm 2026. (Ảnh minh họa: MUC)

Khi những rủi ro khác nhau cùng xuất hiện

Cuối tháng 8, khu vực biên giới Nepal – Trung Quốc tiếp tục hứng chịu một thảm họa khác. Một phần sông băng ở độ cao hàng nghìn mét bất ngờ đứt gãy, tạo dòng lũ bùn lớn đổ xuống các sông Bhote Koshi và Trishuli.

Theo AP và CNN, số người thiệt mạng tại hai nước đã vượt 1.000, trong khi khoảng 4.400 người mất tích. Các con số vẫn thay đổi theo những đợt thống kê mới.

Ba sự kiện có nguyên nhân trực tiếp khác nhau. Động đất tại Venezuela liên quan đến hoạt động địa chất; Anak Krakatau gây gián đoạn hàng không bởi tro núi lửa; còn sự sụp đổ của sông băng tạo dòng lũ bùn có sức tàn phá lớn.

USGS xác định hai trận động đất ở Venezuela là dạng hiếm gọi là “động đất song sinh” (doublet). Anak Krakatau nằm trong Vành đai lửa Thái Bình Dương, khu vực tập trung phần lớn hoạt động địa chấn và núi lửa của Trái Đất.

Tại Philippines, núi Kanlaon duy trì cảnh báo cấp độ 2 trong phần lớn năm 2026. Diễn biến này cho thấy nguy cơ địa chất không chỉ xuất hiện trong những thời điểm xảy ra thảm họa lớn.

Những phụ nữ Nepal đau buồn sau thảm họa lũ lụt tại khu vực Himalaya. (Ảnh minh họa: MUC)

Điều cần phân biệt là chưa có nghiên cứu nào xác nhận mối quan hệ nhân quả trực tiếp giữa các sự kiện trên với biến đổi khí hậu. Tuy nhiên, giới khoa học khí hậu đã nhiều lần cảnh báo nhiệt độ tăng có thể làm suy yếu các khối băng vĩnh cửu và khiến một số hiện tượng cực đoan khó dự báo hơn.

Thách thức trước mắt vì thế không chỉ nằm ở việc dự báo một thảm họa cụ thể. Khi một sân bay có thể bị đình trệ nhiều ngày vì tro núi lửa, còn cộng đồng ven sông có thể hứng dòng lũ lớn trong thời gian rất ngắn, năng lực cảnh báo và ứng phó trở thành yếu tố quyết định.

Chuỗi thiên tai trong năm 2026 chưa đủ để chứng minh một quy luật chung giữa các sự kiện. Nhưng chúng cho thấy một thực tế khác: các hệ thống hạ tầng và ứng phó phải tính đến những thảm họa có tốc độ xảy ra nhanh, phạm vi ảnh hưởng rộng và hậu quả vượt khỏi khu vực tâm chấn hay miệng núi lửa.

Vấn đề không phải là thiên tai có xảy ra hay không, mà là con người có đủ khả năng giảm thiểu thiệt hại khi chúng xảy ra liên tiếp hay không.

Hồng Sơn (tổng hợp)

Từ Khóa: