Sau khi bản ghi nhớ 14 điểm giữa Mỹ và Iran được ký tại Versailles ngày 16/6, giới vận tải biển quốc tế mở ba tuyến hàng hải thay thế để tránh vùng lãnh hải Iran tại eo biển Hormuz, song cả ba đều nhanh chóng bị Tehran ngăn chặn.

Theo bản ghi nhớ, Iran cam kết đảm bảo an toàn cho tàu thương mại qua lại giữa Vịnh Ba Tư và Biển Oman trong 60 ngày, không thu phí và không cản trở lưu thông. Đổi lại, Mỹ dỡ bỏ lệnh phong tỏa hải quân đối với các cảng Iran từ tháng 4 và cấp miễn trừ cho hoạt động xuất khẩu dầu của Tehran đến ngày 21/8.

Các hãng vận tải quốc tế mở ba tuyến mới chạy qua vùng biển quốc tế và ven bờ Oman — nằm ngoài lãnh hải Iran. Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) ngay lập tức phản ứng, tuyên bố chỉ tuyến hàng hải phía bắc đi qua lãnh hải Iran mới được phép sử dụng. “Việc di chuyển của tàu thuyền ngoài các tuyến đường này bị cấm và chúng tôi cảnh báo về bất kỳ hoạt động đi lại nào nằm ngoài các tuyến đường đã được thông báo”, IRGC tuyên bố.

Hai tàu thương mại bị tấn công khi đi theo tuyến mới: tàu Ever Lovely treo cờ Singapore và tàu Kiku treo cờ Panama đều bị tấn công khi di chuyển ven bờ Oman. Đài truyền hình nhà nước Iran cho biết ba tàu chở dầu nước ngoài khác cố đi qua “tuyến trái phép” đã bị IRGC buộc quay đầu. Mỹ cáo buộc Iran là thủ phạm các vụ tấn công; IRGC không xác nhận nhưng cũng không phủ nhận.

Trung tâm Thông tin Hàng hải Liên hợp (JMIC) do Mỹ dẫn đầu nâng mức đe dọa an ninh hàng hải tại Hormuz từ trung bình lên “đáng kể”. Thứ trưởng Ngoại giao Iran Kazem Gharibabadi viết trên X: “Việc đi lại an toàn qua eo biển Hormuz không thể được đảm bảo trong bối cảnh các thỏa thuận mơ hồ, các tuyến đường song song hoặc các quyết định không tính đến vai trò của Iran với tư cách là một quốc gia ven biển.”

Ngày 29/6, Tehran và Oman tổ chức cuộc họp đầu tiên của Ủy ban Hỗn hợp Hormuz để bàn về cơ chế quản lý eo biển. Ngoại trưởng Oman Badr Albusaidi ủng hộ thực thi bản ghi nhớ, phản đối thu phí quá cảnh nhưng sẵn sàng thảo luận phí dịch vụ an toàn hàng hải. Hai bên Mỹ và Iran dự kiến gặp nhau tại Doha ngày 30.6 để thảo luận việc thực thi thỏa thuận — trong khi lưu lượng tàu qua Hormuz vẫn thấp hơn nhiều so với mức 135 tàu/ngày trước chiến sự.

Ninh Lý (tổng hợp)

Từ Khóa: