Hàng trăm viên đạn đá hình cầu, được mài nhẵn công phu, vừa được phát hiện qua các cuộc khai quật tại Thành nhà Hồ (Thanh Hóa), mở thêm những góc nhìn về kỹ thuật quân sự và xây dựng của kinh đô hơn 600 năm tuổi.
- Hải Phòng xử lý gần 2.600 vi phạm, xe tải tăng 375%
- Iran sau 6 tháng chiến sự: Người dân mắc kẹt giữa khủng hoảng
- Nguyên phó giám đốc sở Đỗ Văn Lộc: những chặng đường đã đi qua
Theo Trung tâm Bảo tồn Di sản Thành nhà Hồ, các đợt khai quật do Viện Khảo cổ học phối hợp Hội Khảo cổ học Việt Nam thực hiện đã phát hiện hàng trăm viên đạn đá tại khu vực Đường Hoàng Gia, đoạn nối cổng Nam của thành với đàn tế Nam Giao trên núi Đốn Sơn.
Những viên đá có đường kính từ khoảng 5-7cm đến 10-15cm, đều được mài nhẵn. Phát hiện này tiếp tục bổ sung tư liệu khoa học về di sản được UNESCO ghi danh từ năm 2011.
Ông Nguyễn Bá Linh, Giám đốc Trung tâm Bảo tồn Di sản Thành nhà Hồ, cho biết khai quật toàn diện khu vực là nhiệm vụ chiến lược mà tỉnh Thanh Hóa đã cam kết với UNESCO.
Từ kho đạn đá đến công nghệ xây thành
Thành nhà Hồ, hay Tây Đô, được Hồ Quý Ly xây dựng năm 1397 tại huyện Vĩnh Lộc, trong khoảng ba tháng, để trở thành kinh đô mới thay Thăng Long.
Công trình này được xem là tòa thành đá duy nhất còn tương đối nguyên vẹn ở Đông Nam Á. Những khối đá nặng tới 20-26 tấn được ghép khít mà không cần vữa kết dính, cho thấy kỹ thuật xây dựng đáng kinh ngạc của người xưa.
Sau khi vương triều Hồ sụp đổ năm 1407, phần lớn cung điện bên trong thành bị phá hủy. Dấu tích nền móng cung xưa dần bị vùi lấp dưới những thửa ruộng, tồn tại âm thầm suốt hơn sáu thế kỷ.
Từ khi được UNESCO ghi danh Di sản Văn hóa Thế giới năm 2011, nơi đây đã trải qua gần 20 đợt khai quật quy mô. Nếu tính từ năm 2004, tổng số lần khai quật lớn nhỏ cũng khoảng 20.
Đáng chú ý, đợt khai quật năm 2020-2021 có diện tích 25.000m², được xem là cuộc khai quật lớn nhất trong lịch sử khảo cổ học Việt Nam. Các nhà khảo cổ đã làm lộ diện 4 cụm di tích thời Trần-Hồ, 2 cụm kiến trúc thời Lê sơ và một cụm kiến trúc thời Lê Trung hưng.
Giai đoạn 2013-2025, dự án khai quật khảo cổ tại Thành nhà Hồ có tổng kinh phí vượt 90 tỷ đồng. Diện tích khai quật theo quy hoạch lên tới 56.000m², gồm khu vực nội thành, hào thành, bốn cổng thành và Đường Hoàng Gia.
Những viên đạn đá vì thế không chỉ gợi nhắc đến hoạt động quân sự. Giới nghiên cứu cho rằng một số viên đá tròn có thể từng được sử dụng làm đạn pháo, trong khi những viên khác có khả năng đóng vai trò con lăn, phục vụ việc vận chuyển các khối đá lớn từ mỏ đá An Tôn về công trường xây dựng, cách khoảng 5km.
Cách sử dụng đá này cho thấy sự linh hoạt trong kỹ thuật của người đương thời, khi những vật liệu tưởng như đơn giản được tận dụng cho cả chiến đấu và xây dựng.
Đáng chú ý, kinh đô nhà Hồ chỉ tồn tại 7 năm, từ 1400 đến 1407, nhưng để lại một khối lượng dấu tích rất lớn. Ước tính khoảng 25.000m³ đá và gần 100.000m³ đất đã được đào đắp để xây dựng công trình.
Phó giáo sư Tống Trung Tín, Chủ tịch Hội Khảo cổ học Việt Nam, nhận định nếu chỉ nhìn những bức tường đá, nhiều người khó hình dung quy mô cũng như trình độ kỹ thuật của người xưa. Theo ông, di sản cần được kể thêm nhiều câu chuyện để công chúng dễ tiếp cận hơn.
Trong khi đó, ông Trịnh Hữu Anh, Phó giám đốc Ban Quản lý Di tích Thành nhà Hồ, cho biết các cuộc khai quật đã làm lộ diện tổ hợp kiến trúc trung tâm nền Vua, dấu tích bốn vòng hào, Đường Hoàng Gia, nền Ngọ Môn thời Hồ và một mỏ đá cổ từng được sử dụng để xây thành.
Mỗi viên đạn đá được tìm thấy vì thế không chỉ là dấu tích của một thời kỳ biến động. Chúng còn góp phần mở rộng câu chuyện về kỹ thuật quân sự, xây dựng và năng lực tổ chức của một kinh đô từng tồn tại hơn 600 năm trước.
Nguyễn Lan (tổng hợp)