Tiết Thanh Minh, một trong 24 tiết khí quan trọng của lịch pháp phương Đông; không chỉ là thời điểm chuyển giao của đất trời mà còn mang ý nghĩa sâu sắc trong đời sống tinh thần của người Việt. Đây là dịp để con cháu tỏ lòng thành kính với tổ tiên, tưởng nhớ cội nguồn; đồng thời cũng là thời gian để con người hòa mình vào thiên nhiên, tận hưởng tiết trời trong lành, tươi đẹp của mùa xuân.
- Tư duy của cổ nhân – Đơn giản nhưng sâu sắc
- Sinh nhật và cội nguồn – sự kết nối giữa con người và vũ trụ
Hình ảnh Tiết Thanh Minh không chỉ xuất hiện trong đời sống thực tế; mà còn đi vào văn chương như một biểu tượng của sự giao hòa giữa con người với thiên nhiên và tâm linh.
Xem nhanh
Tiết Thanh Minh trong thơ ca: Cảm hứng và ý nghĩa
Thanh Minh trong Truyện Kiều – Một nét văn hóa đậm chất nhân văn
Nhắc đến Tiết Thanh Minh trong văn học Việt Nam, không thể không nhắc đến câu thơ mở đầu phần gặp gỡ định mệnh của Thúy Kiều và Kim Trọng trong Truyện Kiều của Nguyễn Du:
“Thanh minh trong tiết tháng Ba,
Lễ là tảo mộ, hội là đạp thanh.”
Chỉ bằng hai câu thơ lục bát ngắn gọn, Nguyễn Du đã phác họa trọn vẹn bức tranh sinh hoạt văn hóa truyền thống của người Việt trong tiết Thanh Minh. Trong ngày này, mọi người đi tảo mộ, dọn dẹp phần mộ tổ tiên; thể hiện lòng hiếu nghĩa và sự gắn kết bền chặt giữa các thế hệ. Đồng thời, đây cũng là dịp để những chàng trai, cô gái trẻ hòa mình vào không gian hội xuân rộn ràng; nơi mà những mối nhân duyên có thể chớm nở từ những cuộc dạo chơi, đạp cỏ xanh (đạp thanh).
Cũng chính trong ngày Thanh Minh ấy, Thúy Kiều lần đầu gặp Kim Trọng – một mối tình đẹp nhưng đầy trắc trở. Điều này cho thấy Thanh Minh không chỉ là ngày để tưởng nhớ người đã khuất; mà còn mang một ý nghĩa nhân sinh sâu sắc: đó là sự giao thoa giữa quá khứ và hiện tại; giữa những điều đã mất và những điều đang hình thành.
Thanh Minh trong các bài thơ cổ khác
Không chỉ trong Truyện Kiều, Tiết Thanh Minh còn xuất hiện trong nhiều bài thơ cổ khác của Việt Nam; với những góc nhìn đa dạng. Chẳng hạn, trong thơ Nguyễn Khuyến – một nhà thơ nổi tiếng với những tác phẩm về thiên nhiên và đời sống làng quê; ông cũng từng đề cập đến cảnh sắc thanh bình trong tiết Thanh Minh với những hình ảnh giản dị, gần gũi.
“Lối cũ Thanh Minh khách vắng teo,
Cỏ xanh thấp thoáng bóng tường rêu.”
Bức tranh Thanh Minh trong thơ Nguyễn Khuyến mang chút gì đó trầm lắng hơn; so với không khí hội xuân rộn ràng trong Truyện Kiều. Nó gợi lên sự tĩnh lặng của miền quê. Nơi mà ngày Thanh Minh không chỉ là dịp tưởng nhớ tổ tiên; mà còn là khoảng lặng để con người suy ngẫm về cuộc đời; về sự vô thường của kiếp nhân sinh.
Ý nghĩa của tiết Thanh Minh trong đời sống hiện đại
Bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa
Ngày nay, dù cuộc sống hiện đại có nhiều thay đổi; nhưng phong tục đi tảo mộ vào tiết Thanh Minh vẫn được duy trì trong nhiều gia đình Việt Nam. Đây là dịp để con cháu thể hiện lòng biết ơn với tổ tiên; giáo dục thế hệ trẻ về truyền thống “uống nước nhớ nguồn”. Một trong những giá trị cốt lõi của văn hóa Việt Nam.
Bên cạnh đó, việc duy trì phong tục này còn góp phần gắn kết tình cảm gia đình; bởi trong những chuyến đi tảo mộ; các thế hệ trong gia đình có cơ hội gặp gỡ, trò chuyện và nhắc lại những câu chuyện về ông bà, cha mẹ- những người đã khuất nhưng vẫn luôn hiện diện trong ký ức của con cháu.
Tinh thần hòa hợp giữa con người và thiên nhiên
Không chỉ mang ý nghĩa tâm linh; Tiết Thanh Minh còn là thời điểm con người kết nối với thiên nhiên. Sau những tháng ngày bận rộn với công việc; Thanh Minh là cơ hội để mỗi người tạm gác lại bộn bề; hòa mình vào không gian trong lành của trời xuân, tận hưởng vẻ đẹp của cây cỏ, hoa lá.
Những câu thơ cổ về Tiết Thanh Minh cũng chính là lời nhắc nhở nhẹ nhàng rằng, dù cuộc sống có hối hả đến đâu, chúng ta cũng nên dành thời gian để nhìn lại; để tưởng nhớ những giá trị thiêng liêng và tìm lại sự cân bằng trong tâm hồn.
Tiết Thanh Minh năm 2025
Tiết Thanh Minh năm 2025 bắt đầu từ ngày 4/4 và kết thúc vào ngày 19/4 Dương lịch. Ngày Tết Thanh Minh, tức ngày đầu tiên của tiết này, rơi vào thứ Sáu, ngày 4/4/2025 Dương lịch, nhằm ngày 7/3 Âm lịch.
Dù ở thời đại nào, ý nghĩa của Thanh Minh vẫn còn nguyên giá trị. Đó là lời nhắc nhở mỗi người về đạo lý biết ơn, về sự trân trọng cội nguồn; và về khoảnh khắc tĩnh lặng để nhìn lại chính mình.
Hãy dành thời gian trong ngày Thanh Minh để trở về bên gia đình, thắp một nén nhang cho tổ tiên; tận hưởng vẻ đẹp thanh bình của thiên nhiên; bởi đó cũng chính là một cách để giữ gìn những giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của dân tộc Việt Nam.