Ngọc, 33 tuổi, và Hiền, 35 tuổi, quán xuyến toàn bộ việc gia đình trong nhiều tháng liên tiếp cho đến khi cơ thể và tinh thần không còn chịu được nữa.
- Động đất 7,1 độ ở Kumamoto: 28 người chết, hơn 10.000 người sơ tán
- Gành Đá Đĩa: hàng nghìn trụ đá lục giác hơn 2 triệu năm tuổi
- Phụ nữ Quảng Ngãi bị khởi tố vì pha cồn không rõ nguồn gốc thành rượu bán
Hai người phụ nữ này không sống trong hoàn cảnh éo le bất thường — họ có chồng, có nhà, có gia đình nguyên vẹn. Điều khiến họ gục ngã là những gì diễn ra mỗi ngày, lặp đi lặp lại, không ai thấy và không ai đỡ.
Tối muộn hôm sinh nhật, Ngọc dọn xong mâm cơm thì điện thoại hiện thông báo: “Hôm nay là sinh nhật bạn.” Cả ngày đó, từ 5h sáng, cô đã ôm con 3 tuổi sốt cao vào viện, chiều về lao thẳng vào chợ, bếp, dọn dẹp — không bánh, không lời chúc, không ai trong nhà nhắc đến. Chồng không phải không biết vợ trằn trọc; gần 5h sáng, anh tỉnh giấc thấy Ngọc vẫn thao thức bên con ốm, nhưng phải dậy chuẩn bị đi làm, còn Ngọc lại gượng dậy ôm con vào lòng, đôi mắt trũng sâu vì thức trắng.
Sau nhiều tháng mất ngủ liên tục, tim đập nhanh và bồn chồn không yên, Ngọc đến Bệnh viện Tâm thần Ban ngày Mai Hương. Bác sĩ chẩn đoán cô mắc hội chứng stress mạn tính dẫn đến rối loạn giấc ngủ kéo dài — không phải do một sự cố, mà do tích lũy từng ngày không được nghỉ.
Hiền, 35 tuổi, ở Hoàn Kiếm, đến điểm gục ngã theo một cách khác. Một sáng nhiệt kế báo 38,4 độ C, cô vội giấu nó vào ngăn kéo rồi chống tay ngồi dậy nấu bữa sáng — vì nếu cô dừng lại, mọi thứ trong nhà sẽ ngừng trệ. Chồng dặn qua loa “em nhớ uống thuốc nhé” trước khi đi làm, nhưng không ai chuẩn bị bữa sáng cho cô; ngoài bếp, nồi cháo sôi, máy giặt báo xong, con trai 6 tuổi hối thúc mẹ làm nhanh để kịp giờ trường.
Theo thời gian, Hiền nhận ra cô là người duy nhất ghi nhớ lịch khám con, nhắc chồng uống thuốc, mua quà sinh nhật cho mọi người, thức trắng chăm sóc người thân ốm. Chưa bao giờ có ai hỏi cô đã ngủ mấy tiếng hay hôm nay có mệt không.
“Tôi thấy mình như một cỗ máy”, Hiền chia sẻ với bác sĩ Trần Thị Hồng Thu, nguyên Phó giám đốc Bệnh viện Tâm thần Ban ngày Mai Hương. “Hễ mọi người cần là tôi phải có mặt. Nhưng đến khi mình mệt mỏi, tôi cũng không biết dựa vào ai.” Bác sĩ Thu chẩn đoán Hiền mắc rối loạn lo âu tổng quát (Generalized Anxiety Disorder – GAD) do căng thẳng kéo dài và kiệt sức.
Bác sĩ Thu chỉ ra rằng xã hội vẫn thường ngợi ca người phụ nữ đảm đang — vừa đi làm, vừa chăm con, chăm chồng, vun vén việc nhà, lo cho cả hai bên nội ngoại. “Đằng sau hình ảnh mạnh mẽ, tưởng chừng phi thường ấy là một thực tế ít được nhìn nhận: họ cũng là những con người với giới hạn về thể chất và cảm xúc, cần được thấu hiểu và chăm sóc”, chuyên gia nói.
Dữ liệu từ Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) cho thấy phụ nữ dành trung bình số giờ cho công việc chăm sóc không lương cao hơn nam giới 2,5 lần mỗi ngày. Khi vai trò người chăm sóc kéo dài mà thiếu vắng sự san sẻ tương xứng, sức khỏe tinh thần bị bào mòn từng ngày — và chính sự im lặng xung quanh điều đó khiến tình trạng diễn tiến âm thầm cho đến khi vượt ngưỡng kiểm soát.
Các tài liệu y tế của WHO và American Psychological Association ghi nhận căng thẳng ở người chăm sóc biểu hiện qua cảm giác quá tải triền miên, rối loạn giấc ngủ, lo âu, buồn bã dai dẳng và mất hứng thú với những hoạt động từng yêu thích. Nếu tình trạng tiếp diễn, theo TS.BS Bùi Phạm Minh Mẫn, Bệnh viện Đại học Y Dược TP HCM – Cơ sở 3, người bệnh có thể rơi vào burnout — suy kiệt nghiêm trọng cả thể chất lẫn cảm xúc — với các biến chứng như rối loạn lo âu, trầm cảm lâm sàng hoặc rối loạn giấc ngủ cần can thiệp y tế kịp thời.
Điều mà các chuyên gia tâm lý và y tế nhấn mạnh là phần lớn phụ nữ không nhận ra mình đang ở trong vòng xoáy này, vì họ đã quen với niềm tin rằng “tôi không được phép mệt” hay “nếu tôi dừng lại, mọi thứ sẽ sụp đổ.” Để phá vỡ vòng xoáy đó, các chuyên gia khuyến cáo cần liệt kê toàn bộ công việc cụ thể — bao gồm cả “gánh nặng tinh thần” phía sau mỗi nhiệm vụ: một việc tưởng đơn giản như “đưa con đi khám” thực chất bao gồm nhận ra dấu hiệu bệnh, tìm phòng khám, đặt lịch, sắp xếp công việc cá nhân, chuẩn bị hồ sơ, đưa đón, ghi nhớ lịch uống thuốc và theo dõi tái khám. Khi toàn bộ quy trình được nhìn thấy, các thành viên khác mới hiểu một nhiệm vụ đang tiêu tốn bao nhiêu năng lượng — và câu hỏi trách nhiệm mới thực sự được đặt ra đúng chỗ.
Bùi Hà (tổng hợp)