Hiếm muộn và ngại sinh đang cản trở mục tiêu duy trì mức sinh thay thế, đặt ra câu hỏi: Làm cha mẹ còn phổ quát hay là đặc quyền thiểu số?
Xem nhanh
Con cái – Từ giá trị truyền thống đến áp lực thời đại
Trong tâm thức người Việt; con cái không chỉ là “trái ngọt” của hôn nhân mà còn là biểu tượng của hạnh phúc và sự viên mãn. Một gia đình đầy ắp tiếng cười trẻ thơ vẫn luôn được xem là chuẩn mực; là thành quả sau hành trình vun đắp yêu thương. Theo khảo sát của Viện Nghiên cứu Dân số và Xã hội; có tới 68% người Việt cho rằng con cái là yếu tố quan trọng nhất để duy trì hạnh phúc gia đình.
Tuy nhiên, trong xã hội hiện đại – Nơi mà mọi giá trị đang chịu sự thử thách từ áp lực kinh tế; môi trường sống và thay đổi tư duy cá nhân – Việc sinh con đã không còn là điều hiển nhiên. Thay vào đó; “hiếm muộn và ngại sinh” đang nổi lên như hai trở lực chủ yếu dẫn đến sự sụt giảm mức sinh tại Việt Nam trong gần hai thập kỷ qua.
Hiếm muộn – Nỗi đau không tiếng của thế hệ sinh sản
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO); tỷ lệ vô sinh – Hiếm muộn ở Việt Nam đã chạm mốc 7,7%; tương đương khoảng 700.000 đến 1 triệu cặp vợ chồng gặp khó khăn trong việc có con. Đáng chú ý; hơn 50% trong số đó là người dưới 30 tuổi – Độ tuổi được xem là “vàng” cho khả năng sinh sản.
Nguyên nhân hiếm muộn rất đa dạng: 40% từ phía phụ nữ (như hội chứng buồng trứng đa nang; tắc vòi trứng); 40% từ nam giới (tinh trùng yếu; giãn tĩnh mạch thừng tinh); 10% từ cả hai và 10% không rõ nguyên nhân. Những yếu tố hiện đại như stress kéo dài; hút thuốc lá; lạm dụng rượu bia; tiếp xúc hóa chất hay thói quen sinh hoạt thiếu điều độ đều góp phần đẩy nguy cơ hiếm muộn tăng cao.
Không chỉ dừng ở nỗi đau sinh học; hiếm muộn còn kéo theo tổn thương tinh thần lớn. Nhiều cặp đôi rơi vào căng thẳng; áp lực khi liên tục nhận những câu hỏi vô tình từ gia đình và xã hội: “Bao giờ có cháu?”; “Sao mãi chưa thấy bầu?”; “Chữa chạy chưa?”. Trong khi đó; chi phí điều trị hiếm muộn – Đặc biệt là thụ tinh trong ống nghiệm (IVF) – Vẫn còn quá cao (70-100 triệu đồng/lần); với tỷ lệ thành công chưa đến 50%.
Đối với nhiều gia đình thu nhập trung bình; việc có con đã trở thành một cuộc chiến hao tổn tài chính; thời gian và tinh thần – Thậm chí là một giấc mơ xa xỉ.
Hiếm muộn và ngại sinh – Hệ quả của áp lực sống đô thị
Trái ngược với những người khao khát có con nhưng không thể; thì ở các đô thị lớn, ngày càng nhiều cặp đôi trẻ… chủ động không sinh. Đây không đơn thuần là phong cách sống mới; mà còn là lựa chọn mang tính phòng vệ trong bối cảnh áp lực kinh tế và xã hội ngày càng lớn.
Tổng cục Thống kê cho biết; tỷ lệ sinh ở Việt Nam đã giảm từ 2,1 con/phụ nữ vào năm 2005 xuống chỉ còn 1,96 vào năm 2023 – Mức dưới chuẩn thay thế dân số. Một loạt nguyên nhân dẫn tới tình trạng ngại sinh:
- Chi phí sinh sống cao: giá thuê nhà ở thành thị dao động 5–10 triệu đồng/tháng; chi phí nuôi con từ 3–5 triệu đồng/tháng/trẻ.
- Mức đầu tư cho giáo dục; y tế, ngoại khóa… ngày càng tốn kém.
- Thiếu thời gian nghỉ ngơi; không có hệ thống hỗ trợ chăm sóc trẻ phù hợp.
- Lo ngại về biến đổi khí hậu; an toàn thực phẩm và bất ổn xã hội.
Không ít người trẻ bày tỏ lo lắng rằng nếu không thể cho con một cuộc sống đủ đầy; thì thà… không sinh con còn hơn.
Hiếm muộn và ngại sinh: Hai mặt của một vấn đề dân số phức tạp
Hiếm muộn và ngại sinh tưởng chừng là hai hiện tượng đối lập; nhưng lại có điểm chung: làm suy giảm tỷ lệ sinh – Yếu tố sống còn của cân bằng dân số. Nếu không được giải quyết kịp thời; cả hai sẽ góp phần đẩy Việt Nam vào “bẫy dân số già” trong tương lai gần.
Theo Liên Hợp Quốc, đến năm 2050; khoảng 25% dân số Việt Nam sẽ trên 60 tuổi. Sự thiếu hụt lực lượng lao động trẻ sẽ gây áp lực lớn lên hệ thống an sinh xã hội, y tế và hưu trí. Trong khi đó; khả năng sinh sản không được hỗ trợ đầy đủ sẽ khiến sự bất bình đẳng gia tăng: chỉ những gia đình khá giả mới có thể thực hiện giấc mơ làm cha mẹ.
Ngược lại; những người lựa chọn không sinh con lại đối mặt với sự phán xét xã hội và các định kiến cổ hủ về vai trò giới tính; khiến họ trở thành nhóm “thiểu số bị soi mói”.
Cần thay đổi tư duy và chính sách hỗ trợ sinh sản
Để giải quyết hiệu quả bài toán “hiếm muộn và ngại sinh”; cần một cuộc cải cách đồng bộ trong cả tư duy xã hội lẫn chính sách dân số. Trong đó; những định hướng quan trọng bao gồm:
- Mở rộng bảo hiểm y tế hoặc trợ cấp tài chính cho các cặp đôi điều trị hiếm muộn, IVF.
- Áp dụng chính sách khuyến sinh tại các khu vực có tỷ lệ sinh thấp; tương tự mô hình các nước như Pháp, Hàn Quốc; Singapore.
- Cải thiện môi trường sống; giáo dục mầm non; phúc lợi gia đình để giảm gánh nặng tâm lý và tài chính khi nuôi con.
- Thúc đẩy truyền thông thay đổi định kiến: Không sinh con không phải là “ích kỷ”; và khao khát có con cũng không phải là “gánh nặng xã hội”.
Hiếm muộn và ngại sinh không chỉ là những vấn đề cá nhân; mà là chỉ báo rõ nét cho sức khỏe xã hội; kinh tế và văn hóa của một quốc gia. Trong một thế giới hiện đại nhiều lựa chọn; sinh con không thể là nghĩa vụ; nhưng càng không nên trở thành một đặc quyền mà chỉ người giàu hoặc người may mắn mới có được.
Một xã hội văn minh là nơi mọi quyết định sinh sản – Dù có hay không – Đều được tôn trọng, hỗ trợ và thấu hiểu.
Nguồn: phunuvietnam