Tại Việt Nam, nhiều quan chức nhận tiền tỷ nhưng không bị cáo buộc tội nhận hối lộ do thiếu bằng chứng về sự đổi chác quyền lực. Việc định tội danh này phụ thuộc hoàn toàn vào mối liên hệ pháp lý với hành vi công vụ.
Máy bay quân sự Bolivia chở tiền gặp nạn khiến hàng chục người tử vong
Người trẻ “thổi hồn” vào các sạp chợ truyền thống cũ
Thuế nhập khẩu Mỹ: Chính quyền Trump khôi phục chương trình thuế quan mới
Xem nhanh
Sự đổi chác quyền lực là điều kiện tiên quyết để định tội
Dưới góc độ pháp lý, để cấu thành tội nhận hối lộ theo Điều 354 Bộ luật Hình sự, cơ quan tố tụng phải chứng minh được sự “đổi chác quyền lực” giữa các bên. Điều này có nghĩa là người có chức vụ nhận tiền để làm hoặc không làm một việc vì lợi ích hoặc theo yêu cầu của người đưa. Dù không nhất thiết phải có thỏa thuận bằng văn bản, việc nhận tiền phải gắn liền với một hành vi công vụ cụ thể.
Nếu không chứng minh được mối quan hệ trao đổi này, việc xử lý về tội danh hối lộ sẽ không đủ căn cứ. Tiền là dữ kiện quan trọng nhưng không phải là yếu tố quyết định duy nhất nếu thiếu đi mối liên hệ pháp lý với hành vi công vụ hoặc hậu quả cụ thể. Đây chính là lý do khiến nhiều quan chức dù nhận những khoản tiền rất lớn nhưng lại đối mặt với các tội danh khác thay vì hối lộ.
Phân biệt quà biếu cảm ơn và cơ chế trục lợi có hệ thống
Phiên tòa xét xử các cựu quan chức về hành vi lợi dụng chức vụ quyền hạn và nhận hối lộ.
(Ảnh: Chụp màn hình báo VnExpress).
Thực tiễn các vụ án gần đây cho thấy sự phân hóa rõ rệt trong việc định tội danh. Tại vụ án Đắk Lắk, nguyên Chủ tịch tỉnh nhận 4,5 tỷ đồng nhưng được xác định là “tiền quà biếu” vì không có thỏa thuận trước và bị cáo đã nộp lại tiền. Tương tự, cựu Bộ trưởng Y tế Nguyễn Thị Kim Tiến dù nhận 7,5 tỷ đồng nhưng hiện chỉ bị cáo buộc tội vi phạm quy định quản lý tài sản Nhà nước gây thất thoát.
Ngược lại, tại đại án Cục An toàn thực phẩm, 34 cán bộ đã bị tuyên tội nhận hối lộ vì tòa nhận định đã hình thành “cơ chế xin – cho có hệ thống”. Ở đây, hành vi nhận tiền không còn là sự cảm ơn đơn thuần mà là một chủ trương nhận tiền ngoài lệ phí được thống nhất từ lãnh đạo đến cấp dưới. Việc hình thành cơ chế trục lợi bài bản chính là bằng chứng đanh thép nhất để khép tội hối lộ.
Ranh giới pháp lý giữa các nhóm tội danh tham nhũng
Bên cạnh tội hối lộ, tội “Lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ” thường được áp dụng khi quan chức làm trái chức năng vì vụ lợi hoặc động cơ cá nhân. Sự khác biệt nằm ở chỗ tội hối lộ yêu cầu hành vi làm theo yêu cầu người đưa, còn tội lợi dụng chức vụ tập trung vào việc làm trái công vụ gây thiệt hại. Người bị kết tội lợi dụng chức vụ không bắt buộc phải có hành vi nhận tiền trực tiếp như tội hối lộ.
Tại vụ án ở An Giang, cựu Chủ tịch tỉnh bị kết tội lợi dụng chức vụ khi nhận 300.000 USD, trong khi các cấp dưới lại bị cáo buộc nhận hối lộ do tính chất hành vi khác nhau. Hình phạt cho hai tội danh này cũng có sự chênh lệch lớn: tội hối lộ có mức cao nhất là chung thân, trong khi tội lợi dụng chức vụ tối đa là 15 năm tù. Việc xác định đúng tội danh đảm bảo tính công bằng và cá thể hóa trách nhiệm hình sự.
Tôn trọng chứng cứ và nguyên tắc suy đoán vô tội
Việc định tội danh không dựa trên cảm tính dư luận mà phải dựa trên cấu thành tội phạm và hệ thống chứng cứ khách quan. Pháp luật hình sự Việt Nam tôn trọng nguyên tắc suy đoán vô tội và yêu cầu khắt khe về tiêu chuẩn chứng minh,. Nếu cơ quan tố tụng không chứng minh được yếu tố làm trái công vụ hoặc sự thỏa thuận lợi ích, họ không thể áp dụng các khung hình phạt của tội hối lộ.
Các trường hợp nhận tiền không thỏa mãn dấu hiệu tội phạm, chẳng hạn như quà biếu lễ Tết không gắn với hành vi công vụ cụ thể, có thể không bị xử lý hình sự. Tuy nhiên, những cá nhân này vẫn có thể đối mặt với các hình thức kỷ luật Đảng hoặc xử lý hành chính nghiêm khắc do vi phạm đạo đức công vụ. Sự nghiêm minh của pháp luật thể hiện ở việc định đúng tội danh dựa trên cấu trúc pháp lý và lượng chứng cứ của từng vụ việc cụ thể.
Theo: VnExpress