Sau gần 5 tháng xung đột với nhiều vòng đàm phán lặp đi lặp lại cùng các đợt leo thang quân sự xen kẽ, giới phân tích chỉ ra rằng cả Mỹ lẫn Iran đều đang chủ động duy trì trạng thái “vừa đàm vừa đánh” — không phải vì không tìm được lối thoát, mà vì đây là chiến lược phục vụ lợi ích của cả hai phía.
- Chuyên gia lý giải: Ăn trái cây tráng miệng sau bữa cơm là thói quen cần bỏ ngay
- Cướp biển Somalia bắt tàu chở hóa chất, giữ 19 thủy thủ làm con tin
- Góc nhìn văn hóa: Giữ gìn y đức để không đánh mất niềm tin của người bệnh
Chuyên gia Emily Harding, Giám đốc Chương trình Tình báo, An ninh quốc gia và Công nghệ tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS, Mỹ), nhận định: “Mỗi lần một bên nổ súng, các bình luận viên lại tuyên bố đàm phán đã kết thúc. Họ đã sai. Đối với cả hai bên, xung đột cùng lúc đàm phán, hay ‘vừa đàm vừa đánh’, là cách hiệu quả nhất để thúc đẩy lợi ích của cả hai bên. Mâu thuẫn thay, đây cũng có thể là con đường nhanh nhất dẫn đến hòa bình.” Lập luận này đảo ngược cách nhìn thông thường rằng đánh nhau và đàm phán là hai hành động loại trừ nhau.
Về phía Mỹ, logic của chiến lược này là gây đủ áp lực quân sự để Tehran phải tính đến chi phí của việc tiếp tục kháng cự, trong khi vẫn giữ ngỏ cánh cửa ngoại giao để Iran có “lối thoát chiến lược”. Các cuộc không kích của Mỹ mang tính giới hạn, tập trung vào năng lực quân sự hoặc hạ tầng hỗ trợ lực lượng ủy nhiệm của Iran, thay vì nhắm trực tiếp vào bộ máy lãnh đạo tại Tehran. Khoảng cách giữa “đánh để ép” và “đánh để lật đổ” là ranh giới mà Washington liên tục phải đi thăng bằng — vì vượt qua nó sẽ kéo theo hệ quả địa chính trị mà không bên nào kiểm soát được.
Iran duy trì chiến lược “kháng cự có kiểm soát”: tránh leo thang tới mức dẫn tới chiến tranh tổng lực, đồng thời sử dụng các công cụ bất đối xứng nhằm gia tăng chi phí đối với Mỹ và các đồng minh. Mỗi vụ tấn công tàu thương mại tại Hormuz, mỗi đợt tên lửa và UAV nhắm vào các căn cứ Mỹ trong khu vực là cách Tehran nói với Washington rằng chi phí của xung đột đối với Mỹ vẫn đang tăng — đồng thời duy trì đòn bẩy để ngồi vào bàn đàm phán từ thế không phải đầu hàng hoàn toàn.
TS Ian Bremmer, Chủ tịch Eurasia Group, nhận định: “Việc Mỹ xuống thang vừa qua là tin tốt. Nhưng tin xấu là thực tế không có gì thay đổi.” Tại Mỹ, giá xăng đang tăng khoảng 30%, giá thực phẩm cũng tăng vọt do thiếu phân bón vì eo biển Hormuz bị phong tỏa — tạo áp lực lên đảng Cộng hòa và Tổng thống Trump trước cuộc bầu cử giữa kỳ. Đây là điểm mà chiến lược “vừa đàm vừa đánh” của Mỹ có giới hạn thời gian rõ ràng hơn phía Iran.
Chi phí đạn dược cho cuộc chiến Iran được CSIS đánh giá là tốn nhiều nhất, khi phía Mỹ sử dụng hơn 1.000 tên lửa Tomahawk trị giá khoảng 2,6 triệu USD mỗi quả — tổng chi phí cho loại vũ khí này lên tới 2,8 tỷ USD; hơn 1.100 tên lửa AGM-158 JASSM trị giá 1,9 triệu USD/quả với tổng số tiền khoảng 2,3 tỷ USD. Khoảng cách giữa tuyên bố “Mỹ thừa dầu, không cần Trung Đông” của ông Trump và thực tế giá xăng tăng 30% trong nước là thước đo rõ nhất cho mức độ mà chiến lược này đang đặt ra chi phí cho chính Washington — và đặt câu hỏi về việc bên nào sẽ nhượng bộ trước khi cuộc bầu cử giữa kỳ đến gần
Ninh Lý (tổng hợp)