Chứng kiến một người bị đánh không đồng nghĩa ở mọi nơi người chứng kiến đều phải chịu trách nhiệm nếu không cứu. Pháp luật Mỹ và Pháp cho thấy hai hướng tiếp cận trái ngược.
- Khởi tố người đánh 5 chú tiểu ở chùa Bầu
- Gấu lợn mẹ tấn công ba người sau khi mất con
- Đường sắt Lào Cai – Hải Phòng tăng vốn hơn 86.000 tỷ đồng
Một người nhìn thấy người khác bị đánh có thể lựa chọn gọi cấp cứu, hô hoán tìm người giúp hoặc can thiệp trực tiếp. Nhưng liệu họ có bắt buộc phải làm như vậy?
Câu trả lời phụ thuộc vào pháp luật của từng quốc gia.
Tại Maryland, Mỹ, vụ Pope v. State năm 1979 đã đặt ra câu hỏi này rất rõ. Joyce Lillian Pope chứng kiến người bạn đánh đứa con trai nhỏ nhưng không can thiệp. Đứa trẻ tử vong.
Pope ban đầu bị kết án. Tuy nhiên, Tòa Phúc thẩm Maryland đảo ngược phán quyết với lập luận rằng bà không có nghĩa vụ pháp lý phải bảo vệ đứa trẻ. Theo thông luật Maryland, nghĩa vụ cứu hoặc bảo vệ một người không tự động phát sinh chỉ vì một cá nhân chứng kiến tình trạng nguy hiểm.
Đây là biểu hiện của nguyên tắc “no duty to rescue”. Theo nguyên tắc này, pháp luật không mặc nhiên buộc một người phải hành động chỉ vì họ đang chứng kiến một vụ việc nguy hiểm.
Dù vậy, nguyên tắc này không tuyệt đối. Một số bang tại Mỹ như Minnesota, Rhode Island và Vermont đã có quy định bắt buộc cứu người trong những trường hợp nhất định.
Pháp luật có thể buộc con người phải hành động
Tại Pháp, nghĩa vụ trợ giúp được nhìn nhận theo hướng khác.
Năm 1999, Hocine cùng nhóm bạn chứng kiến một người bị nhiều người đánh đập tại Lyon. Nạn nhân bị đánh ngay cả khi đã nằm bất động. Hocine không can thiệp, không gọi cứu hộ và rời hiện trường. Nạn nhân sau đó tử vong.
Tòa án Lyon kết án Hocine 3 năm tù treo. Kháng cáo của bị cáo bị bác.
Tòa cho rằng hành vi trợ giúp không nhất thiết phải là trực tiếp lao vào ngăn cản nhóm người đang đánh nạn nhân. Nếu không gặp nguy hiểm, người chứng kiến có thể hô hoán hoặc tìm kiếm sự trợ giúp.
Đây là điểm khác biệt quan trọng. Với cách tiếp cận của Pháp, nghĩa vụ cứu người không đòi hỏi một cá nhân phải thực hiện điều vượt quá khả năng hoặc tự đặt mình vào tình thế nguy hiểm. Nhưng nếu có thể trợ giúp một cách an toàn mà vẫn hoàn toàn không hành động, họ có thể phải chịu trách nhiệm pháp lý.
Như vậy, việc thấy người bị đánh có bắt buộc phải cứu hay không không thể trả lời bằng một chuẩn mực áp dụng cho mọi quốc gia. Pháp luật từng nước xác định khác nhau giới hạn giữa quyền lựa chọn của cá nhân và trách nhiệm đối với cộng đồng.
Thành Luân (tổng hợp)